Napiszesz do nas?
*
*
*
* *pole obowiązkowe
Norweski portal
Norweski portal
Norwegia firma
Reklama

Lekcja 38 - Czas przeszły preteritum


CZASY PRZESZŁE W JĘZYKU NORWESKIM: Dzisiejsza lekcja kursu dotyczy czasu preteritum.

KIEDY UŻYWAĆ CZASU PRETERITUM?
Tego czasu używamy:
Przykłady:
- Ewa kommer til Norge i 2007. (Ewa przyjechała do Norwegii w 2007r.)
- Przemek flyttet til Oslo når hun var 35 år gammel. (Przemek przeprowadził się do Norwegii kiedy miał 35 lat)
- Jeg besøkte vennen min i går. (Odwiedziłam wczoraj mojego przyjaciela.)
- Når var du i Polen? (Kiedy byłeś w Polsce?) - już nie jesteś.
- Hvor var dere i ferien? (Gdzie byliście na wakacjach?) - już wróciliście.
- Hvor lenge var du på sykehuset? (Jak długo byłeś w szpitalu?) - już nie jesteś.
- De bodde her før. (Oni mieszkali tu wcześniej) - ale już nie mieszkają.
Przykład:
- Hvis jeg var deg, ville jeg ikke flytte. (dosłownie: Gdybym był Tobą, nie przeprowadzałbym się; Na Twoim miejscu bym się nie przeprowadzał.)

JAK ZBUDOWAĆ ZDANIE W CZASIE PRETERITUM?
Zdanie w czasie przeszłym preteritum zbudowane jest tak samo, jak zdanie w czasie teraźniejszym. Forma czasownika w czasie teraźniejszym zastępowana jest formą czasownika w czasie przeszłym:
- Jeg flytter til Norge. (Przeprowadzam się do Norwegii - teraz, obecnie) - zdanie w czasie teraźniejszym.
- Jeg flyttet til Norge i fjor. (Przeprowadziłem się do Norwegii w zeszłym roku) - zdanie w czasie preteritum.

JAK STWORZYĆ FORMĘ CZASU PRZESZŁEGO?
Większość czasowników można przyporządkować do grup. Czasownik przyporządkowany do danej grupy otrzymuje w czasie przeszłym preteritum określoną końcówkę. Czasowniki, które można przyporządkować do danej grupy to czasowniki regularne. Czasowników o odmianie nieregularnej należy nauczyć się na pamięć, przyjmują one bowiem różne nieregularne formy w czasie przeszłym preteritum.

GRUPY CZASOWNIKÓW REGULARNYCH W JĘZYKU NORWESKIM

Do tej grupy zalicza się czasowniki, których temat (temat czasownika to bezokolicznik skrócony o końcówkę "-e"):
- kończy się jedną spółgłoską "d" lub "t";
- kończy się dwoma spółgłoskami - takimi samymi lub różnymi.
Aby utworzyć formę czasu przeszłego preteritum należy do tematu czasownika dodać końcówkę "et".
Tę grupę uważa się za najliczniejszą.
Do tej grupy zalicza się czasowniki, których temat (temat czasownika to bezokolicznik skrócony o końcówkę "-e"):

- kończy się jedną spółgłoską;
- kończy się dwoma takimi samymi spółgłoskami (ll, mm, nn, rr);**
- kończy się dwoma takimi samymi spółgłoskami wymawianymi jako jedna (ld, lg, nd, ng).
Aby utworzyć formę czasu przeszłego preteritum należy do tematu czasownika dodać końcówkę "te".
* W niektórych czasownikach może dojść do wymiany samogłoski na inną w czasie przeszłym.
Przykład:
- pytać - å spørre, spør (pytam), spurte (zapytałem).
W formie czasu przeszłego w wyrazie "spurte" doszło zarówno do redukcji podwójnej spółgłoski "rr" na "r", jak i do wymiany samogłoski "ø" na "u".
** W tym przypadku w czasie przeszłym dwie spółgłoski zostają zredukowane do jednej.
Przykład:
- nazywać, nazwać - å kalle, kaller (nazywam), kalte - nazwałem.
Do tej grupy zalicza się czasowniki, których temat (temat czasownika to bezokolicznik skrócony o końcówkę "-e"):
- kończy się jedną spółgłoską: "d", "v", "g";
- kończy się dwoma samogłoskami, tzw. dyftongiem: "ai", "au", "ei", "ie", "ye", "øy".
Aby utworzyć formę czasu przeszłego preteritum należy do tematu czasownika dodać końcówkę "de"
Do tej grupy zalicza się czasowniki, których temat (temat czasownika to bezokolicznik skrócony o końcówkę "-e"):
- kończy się samogłoską i jest jednosylabowy. Aby utworzyć formę czasu przeszłego preteritum należy do tematu czasownika dodać końcówkę "dde".

PRZYKŁADOWE CZASOWNIKI PODZIELONE NA GRUPY

Bezokolicznik Forma czasu teraźniejszego Forma w czasie preteritum
Grupa 1 å fiske - wędkować
å vaske - myć, prać
å hente - przynieść, przyprowadzić
å flytte - przeprowadzić się
fisker
vasker
henter
flytter
fisket
vasket
hentet
flyttet
Grupa 2 å reise - podróżować, wyjeżdżać
å spise - jeść
å bake - piec
å kjøpe - kupować
å kalle - nazywać, nazwać
reiser
spiser
baker
kjøper
kaller
reiste
spiste
bakte
kjøpte
kalte
Grupa 3 å veie - ważyć
å gjøre - robić
å leve - żyć
å pleie - mieć w zwyczaju, opiekować się
veier
gjør
lever
pleier
veide
gjorde
levde
pleide
Grupa 4 å bo - mieszkać
å tro - wierzyć
å ha - mieć
bor
tror
har
bodde
trodde
hadde


OZNACZENIA GRUP W SŁOWNIKACH

Jeśli w słowniku nie są podane formy czasownika w czasie przeszłym, to przy podstawowej formie czasownika mogą znaleźć się oznaczenia v1, v2, v3, v4 odpowiadające grupie 1, 2, 3 i 4. Te oznaczenia informują według reguł której grupy należy odmieniać czasownik w czasie przeszłym.

  WSKAZÓWKA DO NAUKI

Oprócz czasu preteritum w języku norweskim używa się czasu przeszłego perfektum. W tym czasie czasowniki również dzieli się na takie same grupy, co w omawianym w tej lekcji czasie preteritum. Oznacza to, że oprócz formy czasu preteritum trzeba będzie nauczyć się również formy czasu perfektum. W czasownikach regularnych jest to stosunkowo łatwe, jednak przy czasownikach nieregularnych trzeba będzie uczyć się już dwóch różnych form czasownika w czasie przeszłym. Wiele osób nauczających, jak i tych uczących się języka norweskiego radzi, aby zapamiętywać czasowniki grupami, jednak z pominięciem formy w czasie teraźniejszym (ze względu na to, że w większości przypadków czasowniki w czasie teraźniejszym przyjmują regularną formę). Czyli ucząc się danego słowa najlepiej od razu zapamiętywać jego formę w bezokoliczniku, czasie przeszłym preteritum oraz w czasie przeszłym perfektum.

Przykłady:
być - å være, var, vært.
przyjść - å komme, kom, kommet.
mieć - å ha, hadde, hatt.

  Czas przeszły perfektum zostanie bliżej zaprezentowany i omówiony w innej lekcji naszego kursu. W lekcji tej czasowniki w tabelach podane będą w trzech formach: bezokoliczniku, czasie przeszłym preteritum oraz w czasie przeszłym perfektum.

  WYBRANE CZASOWNIKI NIEREGULARNE:*
Polskie znaczenie Bezokolicznik Forma w czasie preteritum Forma w czasie perfektum
biegać å løpe løp løpt
być å være var vært
dawać å gi gav gitt
dorastać å oppdra oppdro oppdrat
dostać, móc, być zmuszonym å få fikk fått
dotykać, brać å ta tok tatt
jechać, ciągnąć å dra dro dratt
kroić å skjære skar skåret
lać, pokonać, ścinać å slå slo slått
leżeć å ligge ligget
mówić å si sa sagt
patrzeć å se sett
pić å drikke drakk drukket
pisać å skrive skrev skrevet
płakać å gråte gråt grått
położyć, złożyć, ułożyć å legge la lagt
pomóc å hjelpe hjalp hjulpet
powtórzyć å gjenta gjentok gjentatt
przejmować å overta overtok overtatt
przyjść, przyjechać, przybyć å komme kom kommet
robić, trzymać å holde holdt holdt
rozumieć å forstå forstod forstått
siedzieć, pasować å sitte satt sittet
spać å sove sov sovet
spaść, upaść å falle falt falt
stać å stå stod stått
stać się, zostać, być å bli ble blitt
śmiać się å le lo ledd
śpiewać å synge sang sunget
trafić, spotkać å treffe traff truffet
wypuścić, uwolnić å slippe slapp sluppet
zamarznąć, marznąć å fryse frøs frosset
zaprosić, prosić, modlić się å be bad bedt
złamać å brekke brakk brukket
znaleźć å finne fant funnet
  *W ostatniej kolumnie podana jest forma czasu przeszłego perfektum, omawianego w innej lekcji. Podajemy ją, aby ucząc się nieregularnych form można już było skorzystać z naszej wskazówki i zapamiętywać formy czasowników w obu czasach przeszłych.